Wilk
Mało jest innych dzikich zwierząt, które by zajmowały tak poczesne miejsce w ludzkiej świadomości jak wilk. Drapieżnik ten zawsze człowieka przerażał, a jednocześnie fascynował: inteligentny, sprytny, a nieraz i zuchwały, wiodący tajemniczy tryb życia, często niosący zagrożenie samemu człowiekowi i jego dobytkowi. Właściwie to sam człowiek stworzył wilka – wykreował w swojej wyobraźni taki obraz tego zwierzęcia, który odzwierciedlał nie tyle rzeczywistość, co wyobrażenia i odczucia samego człowieka. W efekcie powstał obraz tak ponury, że chyba żadnego innego drapieżnika nie otacza przez wieki większa nienawiść ludzi.
Wszędzie gdzie wilk występował był motywem wierzeń i przesądów, bohaterem utworów literackich i opowieści łowieckich. Odnajdujemy go w malarstwie, grafice, rzeźbie oraz nazewnictwie i heraldyce. Obecny jest w imionach i nazwiskach, nazwach miejscowości, gór, rzek i innych obiektów geograficznych.
Wydaje się, że w Polsce wilk zawsze zajmował bardzo eksponowane miejsca w świadomości społecznej. Dowodem na to może być fakt, że symbolika dotycząca wilka jest bardzo bogata, a w ciągu dziejów powstało wiele powszechnie stosowanych zwrotów i przysłów opartych na „wilczych” motywach. Część z nich uległa już zapomnieniu lub jest prawie nieznana, lecz inne są ciągle popularne. „Nowa księga przysłów polskich” (1972) pod redakcją S. Krzyżanowskiego zawiera pod hasłem „wilk” 164 pozycje, między innymi:
Człowiek człowiekowi wilkiem
Do czasu wilk owce dusi
Gdy się wilk zestarzeje, skubie go i wrona
Jak wilk komarowi pomoże, to i komar konia zmorze
Kto się boi wilka niech do lasu nie chodzi
Mów wilkowi pacierz, a wilk woli kozią macierz
Natura ciągnie wilka do lasu
Nie taki wilk straszny jak go malują
Nie wywołuj wilka z lasu
Nosił wilk razy kilka, ponieśli i wilka
O wilku mowa (a wilk tuż)
Popie oczy, wilcze gardło, co zobaczy, to by żarło
Póki świat światem wilk owcy nie będzie bratem
Trudno wilkiem orać
Wilczy apetyt
Wilk dotąd trzyma przymierze z barany, dokąd ich mięsem napchany
Wilkiem patrzeć
Wilk syty i owca cała
Wilk w owczej (baraniej) skórze
Powszechnie także w języku polskim używane są idiomy (wrażenia językowe, których znaczenie jest swoiste i odmienne od znaczenia jakie należałoby im przypisać biorąc pod uwagę poszczególne części składowe oraz reguły składni) ze słowem „wilk”, np.:
Wilk morski
Wilk w owczej skórze
Spoglądać (patrzeć) wilkiem
Wilczy głód (apetyt)
Wilcze prawo – bezprawie, prawo silniejszego
Wilcza przyjaźń
Wilczy bilet
Żelazny wilk, bajki o żelaznym wilku – zmyślenia, fantazje
Zobaczyć wilka – zaniemówić
Wilk chowany – natura dzika, oswojona tylko pozornie
Wilk go owiał – o człowieku skłonnym do milczenia
W podsumowaniu należy stwierdzić, że istnieją dowody, że ludzie byli zabijani zarówno przez zdrowe jak i zarażone wścieklizną wilki w czasie ostatnich stuleci. Tak więc łatwo można zrozumieć, dlaczego posiadamy w sobie „kulturowy strach” przed tymi drapieżnikami, który jest dodatkowo wzmacniany mitologią i ustnymi przekazami. Kiedy jednak częstość ataków wilków na ludzi porówna się do ataków dokonanych każdego roku przez inne drapieżniki, a nawet generalnie dzikie zwierzęta, oczywistym jest, że wilki z powodu swojej wielkości i potencjału drapieżniczego znajdują się wśród najmniej niebezpiecznych dla człowieka gatunków.
Wybrane fragmenty książki „Wilk” Henryk Okarma
„Ścigany przez wilki” – Alfred Wierusz-Kowalski (1885r.)
