KOZAK Z OGAREM I SOKOŁEM – krótka historia powstania akwareli. Dziś, gdy Ukraina stoi w ogniu, przypominamy jedno z dzieł malarskich ważnych dla kultury polskiej i ukraińskiej. Stworzonej na podstawie romantycznego poematu Juliusza Słowackiego przez mistrza pędzla – Juliusza Kossaka akwareli – „Kozak z ogarem i sokołem ”Obraz przedstawia legendarnego atamana kozackiego, Żmiję, podczas polowania. Akwarela nawiązuje do poematu Juliusza Słowackiego – „Żmija” opowiadającego o jednym z pierwszych wodzów Zaporoża. Wg poematu wieszcza, Żmija był synem tureckiego baszy wygnanego z Natolii. Wskutek nieprawdziwego donosu, Żmija uciekł na Sicz, gdzie z czasem stał się przywódcą wolnych Kozaków. Tam prowadził podwójne życie. Skrycie wyznawał wiarę mahometańską, czasem, przebrany w strój turecki, samotnie wypuszczał się na step, kosztując życia dzikiego zagończyka. Scenę takiego właśnie samotnego polowania na stepie przedstawia prezentowana akwarela. Jej pierwowzór z 1892 roku był bardzo wierną ilustracją poematu Słowackiego. Prezentowana praca z 1899 roku jest bardziej swobodna malarsko, uwolniona od ścisłego literackiego pierwowzoru. „Wpisuje się w przedstawienia artysty ukazujące ukochaną przez niego Ukrainę i życie wolnych Kozaków zaporoskich (…).” Sceny polowań stanowiły jeden z głównych tematów twórczości Juliusza Kossaka. Malował je od połowy lat 40-tych XIX wieku aż po ostatnie miesiące życia. Temat znał wybornie, gdyż był zapraszany do magnackich posiadłości Potockich, Dzieduszyckich, Branickich, Stadnickich, Sapiehów, Tarnowskich, a także do dworów szlacheckich. Tam uczestniczył dziesiątki razy w łowach na grubego zwierza, na drobną zwierzynę i ptactwo. Mistrzowska znajomość obyczajów i praw myśliwskich sprawiła, że Kossak stał się ilustratorem „Roku Myśliwca” Wincentego Pola, słynnego myśliwskiego kalendarza, a zarazem dzieła przyrodoznawczego zawierającego opis zmieniających się w ciągu roku zjawisk natury, zwyczajów, łowieckich i ówczesnych technik polowania. ilustr. Kozak z ogarem i sokołem, 1899 r. akwarela, papier, 40,4 × 57,3 cm w świetle passe-partout
